Blog

Umowa eventowa jako zapis cudzych wpadek

Najważniejsze tezy: Dobra umowa eventowa nie jest dokumentem prawnym dołączonym do projektu. Jest zapisem wpadek, które już się komuś przytrafiły, przełożonym na zdania wiążące strony. Każdy niestandardowy paragraf w czyjejś umowie ma za sobą konkretną historię, a czytanie cudzych umów jest najszybszym sposobem uczenia się na cudzych porażkach.

  • Badania nad uczeniem się organizacji pokazują, że z własnych sukcesów uczymy się lepiej niż z własnych porażek, a z cudzych porażek lepiej niż z cudzych sukcesów.
  • Lista kontrolna działa tam, gdzie porządkuje komunikację, i zawodzi tam, gdzie wdraża się ją jako obowiązek sprawozdawczy.
  • Polski wyrok z 2023 roku pokazuje, jak sąd czyta klauzulę o odwołaniu wydarzenia i dlaczego jej nazwa w umowie ma znaczenie.
  • Przegląd po projekcie, wykonany na podstawie zapisu zdarzeń, daje efekt mierzalny w badaniach nad pracą zespołową. Pamięć uczestników tego nie zapewnia.

Trzydziestego października 1935 roku na lotnisku Wright Field rozbił się prototyp bombowca Boeinga. Zginęli major Ployer Hill i Leslie Tower. Przyczyną było nieodblokowanie nowego mechanizmu blokady steru, którego w poprzednich maszynach nie było. Samolot był sprawny, pilot był doświadczony, zawiodła pamięć o jednej czynności.

Piloci testowi nie zażądali dodatkowego kursu ani niczyjego zwolnienia. Napisali listę kontrolną, czyli zapisanie na kartce czynności, których nie wolno pominąć. Atul Gawande opisuje, że maszyna w tej konfiguracji przeleciała potem blisko dwa miliony kilometrów bez wypadku, a inne źródła podają wartość wyższą, więc podaję wersję z przypisem, nie samą liczbę.

Umowa eventowa jest tym samym rodzajem dokumentu, tylko rozpisanym na dwie strony i obwarowanym skutkami finansowymi. Każdy jej paragraf, który odbiega od wzoru, pochodzi z czyjejś wpadki.

Dlaczego uczymy się na cudzych porażkach lepiej niż na swoich

To nie jest przypuszczenie, to wynik badania. KC, Staats i Gino przeanalizowali w 2013 roku w Management Science pracę siedemdziesięciu jeden kardiochirurgów i ponad sześciu tysięcy pięciuset procedur z dziesięciu lat. Wniosek, który z tego wyszedł, brzmi nieintuicyjnie: ludzie uczą się więcej z własnych sukcesów niż z własnych porażek, a jednocześnie więcej z porażek innych niż z sukcesów innych.

Mechanizm stojący za tym wynikiem jest ludzki. Własna porażka uruchamia obronę, więc wnioski z niej są wyparte albo spłycone do „trafił się trudny klient”. Cudza porażka obrony nie uruchamia, więc wniosek wchodzi.

Madsen i Desai pokazali w 2010 roku w Academy of Management Journal, na danych z branży pojazdów nośnych, że organizacje uczą się z porażek szybciej niż z sukcesów, a wiedza z porażek dłużej się utrzymuje. Zestawienie tych dwóch prac daje praktyczne wskazanie dla naszej branży: najtańsza nauka to czytanie umów, regulaminów i scenariuszy awaryjnych napisanych przez kogoś, kto już dostał po rękach.

Umowa eventowa: paragrafy, które mają swoją historię

Podaję te, które w polskich umowach eventowych widzę najczęściej, i zdarzenie, z którego każdy wynika.

Gwarancja liczby osób i rozliczenie według wyższej wartości

Zapis mówi, że obiekt rozlicza według gwarancji albo stanu faktycznego, w zależności od tego, która liczba jest wyższa, a obniżenie liczby po terminie gwarancji nie podlega zwrotowi. Historia za tym stoi oczywista: zamawiający zgłaszał mniejsze liczby w ostatniej chwili, a kuchnia produkowała według wcześniejszej. Przy twojej stronie stołu ten paragraf oznacza, że nieobecność zapisanych uczestników jest twoim kosztem i warto ją policzyć przed podpisem.

Odpowiedzialność za podwykonawców

Kodeks cywilny w artykule 474 przypisuje dłużnikowi odpowiedzialność za działania i zaniechania osób, którym powierza wykonanie zobowiązania, tak jak za własne. W umowach eventowych ten przepis bywa powtarzany wprost, czasem razem z wykazem podwykonawców i zakazem ich zmiany bez zgody. Powód jest praktyczny: po nieudanym wydarzeniu zamawiający słyszy, że zawiniła firma techniczna, z którą nie ma umowy. Rozkład odpowiedzialności w takim łańcuchu rozpisałem w materiale o podwykonawcach na evencie.

Kara umowna i jej miarkowanie

Przepisy o karze umownej są zawarte w artykułach 483 i 484 Kodeksu cywilnego, a artykuł 484 w części drugiej przewiduje możliwość jej zmniejszenia, gdy zobowiązanie wykonano w znacznej części albo gdy kara jest rażąco wygórowana. Zapis o karze bez przemyślenia tego mechanizmu bywa więc słabszy, niż wygląda. Z drugiej strony sposób nazwania świadczenia ma znaczenie, co pokazuje wyrok, do którego przechodzę niżej.

Indeksacja ceny

Klauzula odwołująca się do wskaźnika publikowanego przez Główny Urząd Statystyczny pojawiła się w polskich ofertach gastronomicznych dopiero po skoku kosztów w ostatnich latach. Jeszcze w ofertach z 2023 roku jej nie spotykałem, dziś bywa standardem razem z opłatą serwisową i zaliczką. To zapis z pamięci strat poniesionych przez obiekty, nie przez zamawiających.

Zadatek, a nie zaliczka

Artykuł 394 Kodeksu cywilnego opisuje skutki zadatku, w tym jego zatrzymanie albo zwrot w podwójnej wysokości, zależnie od tego, która strona odstąpiła. Zaliczka nie ma w Kodeksie własnej definicji i co do zasady podlega zwrotowi. Nazwa na fakturze nie rozstrzyga, rozstrzyga treść umowy, więc skutek trzeba opisać pełnym zdaniem.

Jak sąd przeczytał klauzulę o odwołaniu wydarzenia

Najbardziej pouczający polski materiał, jaki znalazłem na ten temat, to wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 15 czerwca 2023 roku w sprawie o sygnaturze I ACa 537/22.

Stan faktyczny w skrócie. Stowarzyszenie odwołało kongres zaplanowany na wrzesień 2020 roku, powołując się na zalecenia Ministerstwa Zdrowia, i zgłosiło odwołanie dziesiątego września. Umowa przewidywała, że odwołanie w terminie krótszym niż czternaście dni jest płatne w pełnej wysokości. Sąd potraktował to świadczenie jako sztywne, zryczałtowane odszkodowanie, a nie jako karę umowną, co ma znaczenie, bo do kary umownej stosuje się mechanizm zmniejszenia, a do zryczałtowanego odszkodowania nie w tym samym trybie. Powoływanie się na siłę wyższą sąd odrzucił, wskazując, że aneks podpisano w końcu sierpnia 2020 roku, gdy sytuacja epidemiczna była powszechnie znana. Zasądzono ponad sto dwadzieścia tysięcy złotych z odsetkami i koszty procesu.

Trzy wnioski praktyczne, które z tego wyciągam.

Pierwszy: nazwa świadczenia w umowie wpływa na to, jak sąd je oceni, więc warto wiedzieć, co się podpisuje, obok tego, ile.

Drugi: siła wyższa nie działa wtedy, gdy ryzyko było znane w momencie zawierania umowy. Podpisanie aneksu w trakcie trwania znanego zagrożenia jest przyjęciem tego ryzyka.

Trzeci: żadna ze stron nie podniosła w tej sprawie wniosku o zmniejszenie świadczenia. Nie wiem, jak sąd by go rozpatrzył, i dlatego go nie komentuję. Zapisuję jednak, że takie pytanie w tej sprawie nie padło, bo pokazuje to, jak wiele zależy od prowadzenia sprawy, a nie od samego zapisu w umowie.

Nie jestem prawnikiem i nie podaję tutaj porady prawnej. Opisuję wyrok jako materiał do rozmowy z prawnikiem, który będzie czytał twoją umowę.

Lista kontrolna do umowy eventowej i jej realna wartość

W branży eventowej lista kontrolna ma status oczywistego dobra. Dowody są bardziej złożone i warto je znać, zanim wdrożysz w zespole kolejny formularz.

Haynes i współautorzy opublikowali w 2009 roku w New England Journal of Medicine wyniki wdrożenia dziewiętnastopunktowej listy w ośmiu szpitalach. Śmiertelność spadła z półtora procenta do ośmiu dziesiątych, powikłania z jedenastu procent do siedmiu. Badanie miało konstrukcję przed i po, bez grupy kontrolnej.

Pięć lat później Urbach i współautorzy opublikowali w tym samym czasopiśmie wyniki z Ontario: sto jeden szpitali i ponad dwieście tysięcy operacji, połowa przed wdrożeniem listy kontrolnej, połowa po. Zgony i powikłania praktycznie się nie zmieniły. Na tysiąc operacji różnica wynosiła mniej niż jeden przypadek, w granicach przypadku. Zgodność z procedurą raportowano w tym wdrożeniu niemal na sto procent, przy czym raportowali ją sami wykonawcy.

Autorzy drugiego badania wskazali, że listy kontrolne mogą mieć wartość w postaci lepszej komunikacji i pracy zespołowej, a te korzyści nie przełożyły się na wyniki, które analizowali.

Dla nas wniosek jest konkretny. Lista kontrolna wdrożona jako rozmowa przed startem działa. Ta sama lista wdrożona jako formularz do odhaczenia daje stuprocentową zgodność w raportach i zero zmiany na miejscu. Różnica nie siedzi w liście, siedzi w tym, czy ktoś przy niej rozmawia.

Przegląd umowy eventowej po projekcie, z zapisem zamiast pamięci

Drugi mechanizm zapisywania doświadczenia ma mocniejsze dowody od listy kontrolnej.

Tannenbaum i Cerasoli opublikowali w 2013 roku w Human Factors metaanalizę czterdziestu sześciu próbek i ponad dwóch tysięcy uczestników. Przeglądy po zadaniu podniosły wynik względem grupy kontrolnej o około dwadzieścia pięć procent. Keiser i Arthur w 2021 roku w Journal of Applied Psychology, na sześćdziesięciu jednym badaniach i ponad dziewięciuset zespołach, podali ogólny efekt o wielkości uznawanej za dużą. Efekt był wyższy, gdy przegląd opierał się na obiektywnym zapisie przebiegu zadania.

To ostatnie zdanie jest całą instrukcją wdrożenia. Przegląd po wydarzeniu prowadzony z pamięci zespołu zamienia się w opowieść o tym, co było trudne. Ten sam przegląd z harmonogramem w ręku, zapisem godzin, listą zgłoszeń od obiektu i zestawieniem zmian w zakresie daje materiał, z którego powstaje nowy paragraf w umowie. Jak takie zmiany zakresu narastają w trakcie projektu, opisałem w tekście o rozpełzaniu się zakresu na evencie.

Cztery rzeczy do zapisania w trakcie, nie po

Godziny, w których coś nie poszło według harmonogramu, z podaniem opóźnienia w minutach. Każda zmiana zakresu z informacją, kto o nią poprosił i kiedy. Każde zgłoszenie od obiektu albo podwykonawcy, które wymagało decyzji. Każda rzecz, którą zespół załatwił poza umową, bo szybciej było zrobić niż wyjaśniać.

Czwarta pozycja jest najcenniejsza i najrzadziej zapisywana. To tam siedzą przyszłoroczne paragrafy.

Co z tego wynika

Umowa, regulamin i scenariusz awaryjny są trzema formami tej samej rzeczy: pamięci organizacyjnej zapisanej tak, żeby działała bez obecności osoby, która pamięta. Zespół, który po każdym projekcie dopisuje do swojego wzoru jedno zdanie wynikające z tego, co się zdarzyło, po trzech latach ma dokument lepszy od każdego wzoru kupionego z zewnątrz.

Praktyczny następny krok jest tani. Weź umowę z ostatniego projektu, wypisz z niej trzy paragrafy, których nie rozumiesz, i zapytaj drugą stronę, skąd się wzięły. Odpowiedź będzie historią wpadki, a ta historia jest dla ciebie darmowa.

Przejrzyjmy twoją umowę

Masz na biurku umowę od obiektu albo od agencji? W godzinę wskażemy zapisy przenoszące ryzyko na twoją stronę i ustalimy, o co zapytać przed podpisem. Od strony prawnej dokument i tak powinien przeczytać prawnik.

Umów konsultację godzinną

Źródła

  • Haynes A. i in., A Surgical Safety Checklist to Reduce Morbidity and Mortality in a Global Population, New England Journal of Medicine, 2009; Urbach D. i in., New England Journal of Medicine, 2014; Pronovost P. i in., New England Journal of Medicine, 2006.
  • Gawande A., The Checklist Manifesto, oraz dokumentacja katastrofy Boeinga Model 299 na Wright Field, 1935.
  • KC D., Staats B., Gino F., Learning from My Success and from Others Failure, Management Science, 2013; Madsen P., Desai V., Academy of Management Journal, 2010; Tannenbaum S., Cerasoli C., Human Factors, 2013.

Przeczytaj też

Pytania

FAQ

Czy umowa z obiektem i umowa z agencją wymagają innych zapisów

Tak, i dotyczą różnych ryzyk. Umowa z obiektem reguluje przede wszystkim liczbę osób, terminy gwarancji, indeksację ceny i warunki odwołania. Po stronie agencji przedmiotem zapisów są zakres, zmiany zakresu, odpowiedzialność za podwykonawców, prawa do materiałów i sposób rozliczenia dodatkowych prac. Przepisanie zapisów z jednej do drugiej zwykle daje dokument, który nie pokrywa głównego ryzyka żadnej ze stron.

Ile powinien wynosić zadatek przy wydarzeniu firmowym

Rynek stosuje różne poziomy i nie znalazłem polskiego badania podającego rozkład. Z mojej praktyki obiekty oczekują kilkudziesięciu procent przy dużych zamówieniach w sezonie, agencje częściej dzielą płatność na transze powiązane z etapami. Istotniejsza od wysokości jest nazwa i opisany skutek, bo zadatek i zaliczka mają w prawie różne konsekwencje.

Czy siła wyższa chroni przed kosztami odwołania wydarzenia

Zależy od tego, kiedy umowa została zawarta i czy zagrożenie było wtedy znane. W wyroku krakowskim z 2023 roku sąd odrzucił powołanie się na siłę wyższą, wskazując na podpisanie aneksu w czasie, gdy sytuacja epidemiczna była powszechnie znana. To jedna sprawa i jeden stan faktyczny, więc traktuj ją jako sygnał, że data podpisu ma znaczenie.

Czy warto wprowadzać listę kontrolną w zespole eventowym

Warto, pod warunkiem że będzie podstawą krótkiej rozmowy przed startem. Formularz do odhaczenia nic nie da. Badania nad listami kontrolnymi w chirurgii dają wyniki rozbieżne: pierwsze wdrożenie pokazało istotną poprawę, późniejsze badanie na dużo większej próbie nie wykazało różnicy, przy niemal stuprocentowej zgłaszanej zgodności z procedurą. Sama obecność dokumentu niczego nie zmienia.

Kto powinien prowadzić przegląd po wydarzeniu

Osoba, która nie podejmowała decyzji w trakcie, bo będzie zadawać pytania zamiast ich broniąc. W mniejszych zespołach wystarczy zamiana rolami: kierownik projektu prowadzi przegląd projektu kolegi, a kolega jego. Badania nad przeglądami po zadaniu nie wykazały różnicy między przeglądem na podstawie nagrania i na podstawie pamięci, wykazały natomiast wyższy efekt przy oparciu się na obiektywnym zapisie przebiegu.

Było pomocne? Podaj dalej
→ Zobacz pozostałe artykuły

Przeczytaj również

ZGARNIJ BONUSY!

Dołącz do społeczności świadomych marketerów i otrzymaj pakiet bonusów za darmo! 🎉 Co 2 tygodnie wyślemy Ci też newsletter pełen konkretnych inspiracji z obszaru marketingu doświadczeń.

Dziękujemy! Zapisaliśmy Cię do Newslettera
Ups! Coś poszło nie tak