Czym są akcje CSR i na czym polegają? O społecznej odpowiedzialności biznesu

16 lipca 2025 roku na stadionie Gillette w Foxborough kamera na koncercie Coldplay pokazała na telebimie parę z widowni. Kobieta zasłoniła twarz, mężczyzna uciekł z kadru, a Chris Martin rzucił ze sceny, że albo mają romans, albo są bardzo nieśmiali. Parą okazali się prezes firmy Astronomer Andy Byron i szefowa działu personalnego tej samej firmy, Kristin Cabot. Nagranie jednej z uczestniczek koncertu zebrało na TikToku według Express Tribune blisko 125 milionów wyświetleń, a w ciągu dziesięciu dni oboje odeszli z firmy.

Tamtego wieczoru nikt nie złamał scenariusza. Kiss cam był stałym punktem trasy, kamera robiła to samo co na poprzednich koncertach, i dlatego ta historia dotyczy każdego, kto na swoim evencie kieruje obiektyw na widownię. Jacek Kotarbiński opisał ją kilka dni później na swoim blogu w tekście „Przypał roku, czyli trzeba było uważać”, zwracając uwagę na technologię jako formę rozliczalności.

Najważniejsze tezy: na wydarzeniu firmowym wizerunek uczestnika podlega jednocześnie prawu autorskiemu, kodeksowi cywilnemu i RODO, a jedna zgoda zebrana przy rejestracji nie musi obejmować sytuacji, w których kamera trafia na konkretną osobę.

• Wyjątek dla „szczegółu całości” z art. 81 prawa autorskiego obejmuje zdjęcia tłumu, a zbliżenie na jedną osobę spod niego wychodzi.
• Pracodawca opiera publikację wizerunku pracownika na dobrowolnej zgodzie, której brak nie może mieć negatywnych skutków.
• Kamera na widowni wymaga zasad dla realizatora i prowadzącego, spisanych przed wydarzeniem.
• Uczestnik powinien mieć realny sposób, żeby do kadru nie trafić.

Co mówi prawo o wizerunku na wydarzeniu

Punktem wyjścia jest art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 roku. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby, która jest na nim przedstawiona. Zezwolenie nie jest potrzebne, gdy osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie i nie zastrzegła inaczej, gdy jest osobą powszechnie znaną sfotografowaną w związku z pełnioną funkcją publiczną albo gdy stanowi jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza.

Wizerunek należy też do dóbr osobistych wymienionych w art. 23 kodeksu cywilnego. Osoba, której wizerunek naruszono, może na podstawie art. 24 żądać zaniechania działania, usunięcia jego skutków, a także zadośćuczynienia albo zapłaty na cel społeczny. Trzecią warstwą jest RODO: wizerunek pozwalający zidentyfikować osobę to dana osobowa, więc organizator potrzebuje podstawy przetwarzania, w praktyce eventowej zgody z art. 6 ust. 1 lit. a albo prawnie uzasadnionego interesu z lit. f, i musi spełnić obowiązek informacyjny z art. 13.

Nie jestem prawnikiem i ten tekst nie zastępuje porady prawnej. Opisuję, jak te przepisy przekładają się na decyzje producenta wydarzenia, a konkretne zapisy regulaminu i klauzul uzgodnij z prawnikiem od ochrony danych.

Kiedy uczestnik przestaje być szczegółem tłumu

Sądy czytają wyjątek z art. 81 ust. 2 pkt 2 wąsko. Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 19 grudnia 2001 roku (I ACa 957/01) wskazał, że wyjątek działa wtedy, gdy głównym przedmiotem zdjęcia jest miejsce lub wydarzenie, a osoba pozostaje w tle. Wrocławski sąd apelacyjny w 2014 roku (I ACa 1452/13) dodał test praktyczny: wizerunek musi być elementem przypadkowym, którego usunięcie nie zmieniłoby tematu i charakteru ujęcia.

Zdjęcie sali z 300 osobami słuchającymi panelu mieści się w wyjątku. Zbliżenie na dwie osoby na telebimie, z komentarzem prowadzącego, już nie, bo w tym kadrze one stają się tematem. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 2018 roku (V ACa 484/17), cytowanym przez serwis Fotoprawo, wskazał też, że udział w imprezie publicznej oznacza zgodę na publikację wizerunku wyłącznie w związku z tą imprezą.

Dla producenta płynie z tego prosta reguła. Kadr ogólny sali, sceny i stref networkingu zwykle mieści się w wyjątku, zwłaszcza gdy regulamin i oznaczenia przy wejściu informują o rejestracji. Każde ujęcie, w którym konkretna osoba jest tematem, wymaga zgody tej osoby, zebranej świadomie i przed publikacją.

Pracownicy na imprezie firmowej

Na imprezie firmowej dochodzi relacja podporządkowania. Art. 22¹a kodeksu pracy, obowiązujący od 2019 roku, pozwala przetwarzać dane pracownika na podstawie jego zgody, ale brak zgody albo jej wycofanie nie może prowadzić do niekorzystnego traktowania. UODO w poradniku „Ochrona danych osobowych w miejscu pracy” z 2018 roku napisał wprost, że publikacja wizerunku pracownika na stronie internetowej wymaga jego dobrowolnej zgody.

W praktyce oznacza to formularz zgody, który pracownik może zostawić pustym bez tłumaczenia się, i sposób oznaczenia osób bez zgody na miejscu, na przykład kolorową smycz albo naklejkę na identyfikatorze. Fotograf i realizator dostają tę informację na odprawie przed wydarzeniem. Temat wraca przy każdym filmie z eventu, bo materiał z udziałem pracowników żyje w kanałach firmy długo po wydarzeniu.

Cztery zasady dla kamery na widowni

Kamera, która szuka reakcji publiczności, jest częstym elementem realizacji konferencji, gal i imprez firmowych. Poniżej cztery zasady, które warto spisać z realizatorem i prowadzącym przed próbą techniczną.

1. Kadr ogólny jako ustawienie domyślne

Plan ogólny pokazuje salę, grupę albo reakcję widowni jako całość. Zbliżenie na jedną osobę realizator robi wtedy, gdy ta osoba występuje, zadaje pytanie do mikrofonu albo wcześniej zgodziła się na udział w takiej zabawie.

Zakaz: nie wyświetlaj na telebimie zbliżeń przypadkowych osób z widowni. Na koncercie Coldplay wystarczyło kilka sekund takiego kadru.

2. Prowadzący nie komentuje ludzi z kadru

Komentarz ze sceny zamienia ujęcie w treść. W Foxborough samo ujęcie trwało krótko, a zdanie Chrisa Martina nadało mu interpretację, którą potem powtórzyły media na całym świecie.

Zakaz: nie żartuj z osób pokazanych na ekranie, ich relacji ani wyglądu. Żart w sali trwa sekundę, a w nagraniu z telefonu zostaje w sieci.

3. Strefy bez kamery

Strefa bez kamery to wyraźnie oznaczony fragment sali albo kilka rzędów, w których realizator nie kadruje ludzi. Przy wejściu uczestnik dowiaduje się, gdzie usiąść, jeśli nie chce trafić na ekran.

Zakaz: nie chowaj informacji o nagrywaniu w regulaminie na kilkanaście stron. Po incydencie w Foxborough Chris Martin na koncercie w Hull w sierpniu 2025 roku uprzedzał publiczność ze sceny, że kto nie jest gotów trafić do międzynarodowych wiadomości, powinien się schylić.

4. Procedura na wypadek incydentu

Spisana procedura odpowiada na trzy pytania: kto może przerwać wyświetlanie obrazu, kto decyduje o usunięciu materiału z nagrania i kanałów wydarzenia oraz kto kontaktuje się z osobą, której sytuacja dotyczy. Szerzej o planie awaryjnym pisałem w tekście o kryzysach na eventach.

Zakaz: nie publikuj w trakcie wydarzenia materiału z widowni w jego mediach społecznościowych bez akceptacji osoby odpowiedzialnej za procedurę. Nagrania uczestników i tak krążą własnym obiegiem, ale kanał organizatora nie powinien ich wzmacniać.

Przygotowujesz konferencję albo galę z realizacją na żywo i chcesz spisać zasady dla kamery przed próbą techniczną? Umów konsultację 1:1 i przejdziemy razem przez scenariusz realizacji.

Czego uczy reakcja firmy

Astronomer odpowiedział 25 lipca 2025 roku nagraniem z Gwyneth Paltrow jako „bardzo tymczasową rzeczniczką”, która z przymrużeniem oka dziękowała za nagłe zainteresowanie automatyzacją przepływu danych. Firma potraktowała rozgłos jako okazję do opowiedzenia o produkcie. Organizator eventu takiego wyjścia nie ma, bo pytanie po incydencie dotyczy tego, jak potraktował własnych gości. Jak budować reputację, zanim przyjdzie kryzys, opisałem w tekście o reputacji firmy przed kryzysem.

Sygnał, że zasady są za słabe

Zapytaj realizatora na próbie technicznej, co zrobi, gdy osoba pokazana na ekranie zasłoni twarz. Odpowiedź „przejdę na kolejną osobę” oznacza, że zasad nie ma. Właściwa reakcja to natychmiastowe przejście na plan ogólny i brak tego ujęcia w materiałach po wydarzeniu.

Przed najbliższym wydarzeniem przeczytaj swój regulamin tak, jak przeczyta go uczestnik złapany przez kamerę. Jeśli nie znajdzie w nim sposobu na uniknięcie ekranu, zasady trzeba dopisać.

Najczęstsze pytania o wizerunek na evencie

Czy na zdjęcia uczestników konferencji potrzebna jest zgoda?

Na zdjęcia, na których konkretna osoba jest tematem ujęcia, co do zasady tak, zgodnie z art. 81 ust. 1 prawa autorskiego. Zdjęcia tłumu, w których uczestnik jest jedynie szczegółem całości, mogą mieścić się w wyjątku z art. 81 ust. 2 pkt 2.

Czy zapis w regulaminie zastępuje zgodę?

Informacja w regulaminie realizuje obowiązek informacyjny, ale nie zastępuje zgody na zbliżenia i publikacje, w których konkretna osoba gra główną rolę. Zgoda w rozumieniu RODO musi być dobrowolna, a jej wycofanie ma być tak samo łatwe jak udzielenie, zgodnie z art. 7 ust. 3.

Czy pracodawca może wymagać zgody na zdjęcia z imprezy firmowej?

Nie może uzależniać od niej niczego. Art. 22¹a kodeksu pracy stanowi, że brak zgody albo jej wycofanie nie mogą być podstawą niekorzystnego traktowania pracownika.

Co zrobić, gdy uczestnik prosi o usunięcie zdjęcia?

Usunąć je z kanałów organizatora i potwierdzić to uczestnikowi bez zwłoki. Osoba, która wycofała zgodę, ma do tego prawo na podstawie RODO, a przy naruszeniu dóbr osobistych może też żądać usunięcia skutków na podstawie art. 24 kodeksu cywilnego.

Czym jest kiss cam?

Kiss cam to segment na koncertach i meczach, w którym kamera pokazuje na telebimie parę z widowni, a publiczność czeka na pocałunek. Na trasie Coldplay był częścią utworu „Jumbotron Song”, podczas którego w lipcu 2025 roku doszło do incydentu z udziałem szefów Astronomera.

Źródła: ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 81; Kodeks cywilny, art. 23 i 24; Kodeks pracy, art. 22¹a; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), art. 6, 7 i 13; UODO, „Ochrona danych osobowych w miejscu pracy. Poradnik dla pracodawców”, 2018; wyroki Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 19 grudnia 2001 r., I ACa 957/01, Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 30 stycznia 2014 r., I ACa 1452/13, i Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 4 lipca 2018 r., V ACa 484/17; Boston Globe, relacje z 25 lipca 2025; NBC News, 2025; Complex, 2025; Express Tribune, 22 lipca 2025; TechCrunch i CNN, 26 lipca 2025; Jacek Kotarbiński, „Przypał roku, czyli trzeba było uważać”, 20 lipca 2025.

Ilu ludzi przyjdzie na twoją nową konferencję? Odpowiedź daje liczba osób, które zapłacą za bilet, zanim podpiszesz umowę z obiektem i zamówisz scenę. Deklaracje z ankiety zainteresowania tej odpowiedzi nie dadzą.

Krzysztof Bartnik, prezes firmy Imker, która od ponad 11 lat obsługuje sprzedaż twórców internetowych, radzi autorom książek zacząć od preorderu. W rozmowie z serwisem rebiznes.pl z 2023 roku tłumaczył, że przedsprzedaż pokazuje, czy książkę kupuje 100, czy 2000 osób, a przy okazji finansuje druk i wysyłkę. Przy wydarzeniach przedsprzedaż kojarzy się głównie z ceną early bird, a da się jej użyć także do decyzji, czy wydarzenie w ogóle robić.

Z tekstu dowiesz się: jak ułożyć przedsprzedaż w pięciu fazach od obietnicy do decyzji o realizacji, jak ustawić próg, poniżej którego zmieniasz format albo odwołujesz wydarzenie, dlaczego zapłata mówi o popycie więcej od deklaracji i co mówi prawo, gdy wydarzenie się nie odbędzie.

Dlaczego deklaracja nie mierzy popytu

Deklaracja nic nie kosztuje, zakup kosztuje. Eventbrite, powołując się na relacje organizatorów bezpłatnych wydarzeń, podaje, że odsetek osób, które zapisały się i nie przyszły, sięga u nich nawet 50 procent, a przy wydarzeniach płatnych potrafi spaść do 10 procent. Bizzabo w raporcie z 2021 roku o 1850 wydarzeniach online odnotowało, że 80 procent rejestracji było bezpłatnych, a na wydarzenie docierała mniej więcej połowa zarejestrowanych.

Skoro darmowy zapis myli się w prognozie frekwencji nawet o połowę sali, ankieta „czy przyszedłbyś” moim zdaniem myli się jeszcze bardziej, bo nie wymaga nawet podania adresu e-mail. Zapłata jest pierwszym zachowaniem uczestnika, które możesz zmierzyć przed wydarzeniem.

Eventowe MVP: skąd ten pomysł

Eric Ries w książce „The Lean Startup” z 2011 roku opisał minimalną wersję produktu jako taką, która pozwala zebrać najwięcej potwierdzonej wiedzy o klientach najmniejszym wysiłkiem. Dropbox w 2008 roku opublikował trzyminutowe wideo pokazujące produkt w wersji beta, a lista oczekujących urosła w ciągu jednej nocy z 5 tysięcy do 75 tysięcy osób.

Twórcy zegarka Pebble w 2012 roku ustawili na Kickstarterze cel 100 tysięcy dolarów i zebrali ponad 10,2 miliona od 68 929 osób. Zanim fabryka wyprodukowała pierwszy egzemplarz, firma wiedziała, ilu klientów czeka. Przy konferencji pytanie brzmi podobnie: ile osób zapłaci za program, którego jeszcze nie ma w całości.

W eventach odpowiednikiem wideo Dropboxa jest strona wydarzenia z roboczym programem, ceną i datą. Scenografia, catering i aplikacja dla uczestników mogą poczekać, bo test ma odpowiedzieć na jedno pytanie o popyt. Przygotowanie strony i komunikacji do własnej bazy zajmuje kilka dni, a zaliczka dla obiektu bywa pierwszą dużą pozycją w budżecie, której nie odzyskasz.

Pięć faz przedsprzedaży, która testuje popyt

Test działa, gdy od początku wiesz, jaka liczba oznacza „robimy”, a jaka „odwołujemy”. Każda z pięciu faz ma swoje zadanie i jeden zakaz.

Faza 1. Obietnica w jednym zdaniu

Zanim powstanie strona, zapisz, co uczestnik dostanie i dla kogo jest wydarzenie. Obietnica ma być na tyle konkretna, żeby dało się ją kupić bez pełnej agendy: temat, format, miasto, termin i dwa lub trzy nazwiska, które już potwierdziły udział.

Zakaz: nie sprzedawaj nazwisk, których nie masz na piśmie. Wystarczy jedna zmiana w line-upie po przedsprzedaży, żeby kupujący mieli poczucie, że kupili inny produkt.

Faza 2. Strona z ceną i terminem

Prosta strona z opisem, ceną i przyciskiem zakupu wystarcza. Cena musi być prawdziwa, bo tylko wtedy test mówi, czy ludzie zapłacą tyle, ile zakłada budżet. Obniżka dla pierwszych kupujących jest w porządku, pod warunkiem że znasz cenę docelową i mówisz o niej otwarcie. Jak rozmawiać o cenie pierwszej puli, rozpisałem w tekście o cenach early bird.

Zakaz: nie testuj popytu na bilety za symboliczną złotówkę. Taka cena sprawdza ciekawość, a budżet wydarzenia liczysz na pełnej cenie.

Faza 3. Ograniczona pierwsza pula

Pula to liczba biletów i termin, w którym sprzedajesz ją na próbę, na przykład 30 miejsc w cztery tygodnie. Termin waży tu więcej od liczby, bo daje ci datę decyzji przed podpisaniem umowy z obiektem. Sprawdź w ofercie, do kiedy możesz zrezygnować z rezerwacji sali bez kosztów, i ustaw koniec pierwszej puli co najmniej tydzień wcześniej.

Zakaz: nie przedłużaj pierwszej puli po cichu, gdy sprzedaż idzie słabo. Przedłużenie zamienia test w zwykłą kampanię i odbiera ci moment decyzji.

Faza 4. Próg decyzji

Wartość progu ustalasz przed startem sprzedaży i zapisujesz. Przykład: konferencja na 150 osób ma koszty stałe na poziomie 90 tysięcy złotych, a bilet kosztuje 900 złotych netto, więc sam próg rentowności to 100 biletów. Sprzedaż 30 z 30 biletów pierwszej puli w dwa tygodnie daje sygnał do dalszej sprzedaży. Przy 8 sprzedanych biletach po czterech tygodniach decyzja jest trudna, ale uczciwa: zmiana formatu, zmiana tematu albo odwołanie.

Uwzględnij przy tym rytm zakupów. Eventbrite podał, że w 2024 roku 57 procent biletów na wydarzenia muzyczne i klubowe sprzedano na tydzień przed wydarzeniem lub później. Konferencje B2B mogą mieć inny rytm, ale pierwsza pula i tak mierzy najbardziej zdecydowanych, więc próg dotyczy tej grupy, a pełną salę szacujesz osobno.

Zakaz: nie zmieniaj progu po starcie sprzedaży. Próg ustalany po fakcie da się dopasować do każdego wyniku.

Faza 5. Decyzja i komunikat do kupujących

Po terminie pierwszej puli podejmujesz jedną z trzech decyzji: realizacja, zmiana albo odwołanie. Komunikat do kupujących wysyłasz w ciągu kilku dni, a przy odwołaniu zwracasz pieniądze w całości. Trzydzieści osób, które zapłaciło za wydarzenie, którego nie będzie, to najcenniejsza lista w twojej bazie, więc zapytaj je, co kupiłyby w zamian.

Zakaz: nie wydawaj pieniędzy z przedsprzedaży przed decyzją. Dopóki wydarzenie może zostać odwołane, traktuj je jak pieniądze kupujących.

Planujesz nowe wydarzenie i chcesz ustawić próg decyzji, zanim podpiszesz umowę z obiektem? Umów konsultację 1:1 i policzmy go razem.

Sygnał, którego szukasz

Poza liczbą sprzedanych biletów sprawdź, kto je kupił. Gdy w pierwszej puli przeważają osoby spoza twojej bazy mailowej i grona znajomych, wydarzenie ma rynek. Zakupy głównie od ludzi, którzy znają cię osobiście, oznaczają, że test zmierzył twoją sieć kontaktów, a popyt na temat pozostaje niewiadomą.

Co mówi prawo, gdy wydarzenie się nie odbędzie

Kupujący bilet na wydarzenie z określoną datą nie ma prawa odstąpić w ciągu 14 dni od umowy zawartej przez internet. Wyłączenie zapisano w art. 38 ust. 1 pkt 12 ustawy o prawach konsumenta z 2014 roku i dotyczy ono usług związanych z wydarzeniami rozrywkowymi, sportowymi lub kulturalnymi, gdy umowa wskazuje dzień lub okres ich świadczenia. Czy konferencja branżowa mieści się w tym katalogu, zależy od jej charakteru, więc sprawdź to z prawnikiem.

Wyłączenie nie zwalnia cię ze zwrotu pieniędzy, gdy sam odwołujesz wydarzenie, bo wtedy nie wykonujesz umowy. Regulamin przedsprzedaży powinien opisać warunek realizacji, termin decyzji i sposób zwrotu. Nie jestem prawnikiem, więc treść regulaminu uzgodnij z osobą, która zna prawo konsumenckie.

Kiedy przedsprzedaż nie zadziała

Test nie sprawdzi się przy wydarzeniach zamkniętych, na które firma zaprasza klientów lub pracowników bez biletów. Tam potrzebujesz innego zobowiązania, na przykład potwierdzenia udziału przez przełożonego albo rezerwacji terminu w kalendarzu z wyprzedzeniem. O budowaniu frekwencji bez budżetu mediowego pisałem w tekście o poleceniach uczestników.

Druga granica to wiarygodność organizatora. Fyre Festival w 2017 roku sprzedał około 5 tysięcy biletów, w pakietach VIP nawet po 12 tysięcy dolarów, na wydarzenie, którego organizatorzy nie byli w stanie przygotować. Billy McFarland usłyszał w 2018 roku wyrok 6 lat więzienia za oszustwa związane z festiwalem. Przedsprzedaż testuje popyt, a obietnica na stronie ma opierać się na tym, co realnie potrafisz dowieźć.

Zanim zarezerwujesz salę na nowe wydarzenie, zapisz liczbę biletów, przy której mówisz „robimy”, i termin, w którym ją sprawdzisz. Resztę powie sprzedaż.

Najczęstsze pytania o przedsprzedaż biletów

Czym przedsprzedaż różni się od early bird?

Early bird to niższa cena dla pierwszych kupujących w wydarzeniu, o którym decyzja już zapadła. Przedsprzedaż testowa sprzedaje bilety przed decyzją o realizacji i ma zapisany próg, poniżej którego wydarzenie się nie odbędzie.

Ile biletów sprzedać w przedsprzedaży?

Tyle, ile wynika z twojego progu decyzji i kosztów stałych. W przykładzie z tekstu pula liczy 30 biletów, czyli mniej więcej jedną trzecią progu rentowności, i jest sprzedawana w ciągu czterech tygodni.

Czy klient może zwrócić bilet kupiony w przedsprzedaży?

Przy wydarzeniach z określoną datą ustawa o prawach konsumenta wyłącza 14-dniowe prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość. Warunki zwrotu określa wtedy regulamin, a gdy organizator odwołuje wydarzenie, pieniądze wracają do kupujących.

Czy przedsprzedaż działa przy konferencjach B2B?

Działa, gdy bilet kupuje firma albo uczestnik z własnego budżetu. Przy wydarzeniach na zaproszenie potrzebujesz innej formy zobowiązania, bo nie ma płatności, którą da się zmierzyć.

Co zrobić, gdy przedsprzedaż się nie powiodła?

Zwrócić pieniądze, podziękować kupującym i zapytać ich, co zmienić. Ta grupa zapłaciła za pomysł, więc jej odpowiedzi ważą więcej od ankiety wysłanej do całej bazy.

Źródła: Adam Sawicki, „Krzysztof Bartnik (Imker): Bez marki osobistej i listy mailingowej nie zarobisz na self-publishingu”, rebiznes.pl, 2023; Eric Ries, „The Lean Startup”, 2011; Kickstarter, kampania „Pebble: E-Paper Watch for iPhone and Android”, 2012; Eventbrite, „How Charging for Some Tickets Can Reduce No-Shows at Free Events”, 2018; Eventbrite, „75+ Eventbrite Event Statistics”, 2024, za raportem Music and Nightlife Event Trends Report 2024; Bizzabo, Virtual Event Benchmarks, 2021; ustawa z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, art. 38 ust. 1 pkt 12; NBC News i NPR, relacje z wyroku w sprawie Fyre Festival, październik 2018.

Ile mówi ci średnia 4,8 na 5 z ankiety po konferencji? Mniej, niż sugeruje zielony kolor w raporcie dla zarządu. Ocena pokazuje, jak uczestnikom było w sali, a wynik wydarzenia widać dopiero w tym, co zrobili po wyjściu.

Najpopularniejszą miarą zadowolenia po evencie stał się Net Promoter Score, wskaźnik opisany przez Freda Reichhelda w Harvard Business Review w 2003 roku. Liczy się go szybko, wygląda poważnie i daje jedną liczbę do porównań. Ta wygoda sprawia, że organizatorzy traktują go jak wynik wydarzenia, choć mierzy on wyłącznie deklarowaną chęć polecenia.

W skrócie: NPS liczysz jako odsetek promotorów minus odsetek krytyków, na skali od minus 100 do plus 100. Metaanaliza Alligera i współpracowników z 1997 roku wykazała, że to, jak bardzo uczestnikom się podobało, prawie nie przewiduje, czego się nauczyli. Obok NPS potrzebujesz pięciu wskaźników: pytania o użyteczność, odsetka odpowiedzi, rozkładu ocen, pomiaru po 30 dniach i osobnego wyniku dla wystawców.

Jak policzyć NPS po evencie

Uczestnik odpowiada na jedno pytanie: jak prawdopodobne jest, że polecisz to wydarzenie znajomemu lub współpracownikowi, na skali od 0 do 10. Osoby, które zaznaczą 9 albo 10, to promotorzy. Oceny 7 i 8 oznaczają pasywnych, a oceny od 0 do 6 krytyków.

Wynik to procent promotorów minus procent krytyków, więc mieści się między minus 100 a plus 100. Pasywni nie wchodzą do wzoru, ale liczą się w mianowniku. Przykład: na ankietę po konferencji odpowiada 200 osób, 110 daje 9 lub 10, 60 wybiera 7 lub 8, a 30 zaznacza 6 lub mniej. Promotorów jest 55 procent, krytyków 15 procent, NPS wynosi 40.

Ta sama czterdziestka może powstać z bardzo różnych sal. Przy 45 procentach promotorów i 5 procentach krytyków wynik jest identyczny, a sytuacja inna: prawie nikt się nie zawiódł, ale też mało kto wyszedł poruszony. Dlatego w raportach, które przygotowuję, obok NPS stoją trzy liczby, z których powstał.

Skąd się wziął NPS i co mu zarzucają

Reichheld oparł wskaźnik na dwuletnich badaniach, które łączyły odpowiedzi klientów z ich późniejszymi zakupami i poleceniami. Przekonywał, że jedno pytanie o polecenie przewiduje wzrost firmy lepiej niż rozbudowane badania satysfakcji. Tytuł jego artykułu, „The One Number You Need to Grow”, zrobił z NPS standard raportów zarządczych.

Cztery lata później Timothy Keiningham z zespołem sprawdził tę tezę w Journal of Marketing. Na danych z 21 firm i ponad 15 500 wywiadów z norweskiego barometru satysfakcji klientów nie udało się powtórzyć wyniku o wyraźnej przewadze NPS nad innymi miarami. W osobnej pracy z tego samego roku autorzy doszli do wniosku, że sama intencja polecenia nie wystarcza jako jedyny predyktor lojalności.

Najciekawszą korektę zrobił sam Reichheld. W tekście „Net Promoter 3.0” w Harvard Business Review z 2021 roku przyznał, że niezweryfikowane, raportowane przez same firmy wyniki NPS podważyły użyteczność wskaźnika, i zaproponował miarę opartą na zachowaniu: wzrost przychodów od powracających klientów i z ich poleceń. Dla eventu oznacza to pytanie, ilu uczestników wróciło na kolejną edycję i ilu przyprowadziło kogoś ze sobą.

Dlaczego wysoka ocena po evencie może ukrywać problem

Pierwszy mechanizm opisali George Alliger i współautorzy w metaanalizie z 1997 roku, obejmującej 34 badania szkoleń. Reakcje afektywne, czyli odpowiedź na pytanie, czy się podobało, korelowały z tym, czego ludzie się nauczyli, na poziomie 0,02. Dla reakcji dotyczących użyteczności, czyli oceny, czy to się przyda w pracy, korelacja wyniosła 0,26 z nauką i 0,18 z przeniesieniem wiedzy do pracy.

W praktyce pytanie „czy ci się podobało” mówi bardzo mało o efekcie. NPS stoi bliżej zadowolenia niż użyteczności, bo pyta o chęć polecenia, a ludzie polecają też wieczory, które były po prostu przyjemne.

Drugi mechanizm dotyczy pamięci. Donald Redelmeier i Daniel Kahneman w badaniu z 1996 roku na 154 pacjentach po kolonoskopii i 133 po litotrypsji wykazali, że ocena całego doświadczenia zależała od najsilniejszego momentu i od ostatnich minut, a długość procedury nie wpływała na wspomnienie. Ankieta wysłana następnego ranka po gali mierzy więc głównie finał wieczoru i najmocniejszy punkt programu, a panel z godziny 11:00 zostaje w tle.

Trzeci mechanizm to próba. Explori, firma prowadząca badania uczestników wydarzeń, szacuje typowy odsetek odpowiedzi na ankiety po konferencjach i eventach firmowych na 10 do 20 procent. Z moich obserwacji odpowiadają najczęściej osoby z mocnym zdaniem w którąkolwiek stronę, a środek sali milczy. Przy 300 uczestnikach i 15 procentach odpowiedzi wynik opiera się na 45 osobach, a jedna z nich przesuwa NPS o ponad 2 punkty.

Pięć wskaźników, które czytasz obok NPS

NPS może zostać w raporcie. Potrzebuje jednak towarzystwa, które pokaże, czy za dobrą oceną stoi zmiana. Każdy z pięciu wskaźników poniżej ma swoje pytanie i jeden zakaz.

1. Pytanie o użyteczność

Zamiast drugiej skali zadowolenia zadaj pytanie otwarte: co z dzisiejszego dnia zastosujesz w pracy w ciągu dwóch tygodni. Odpowiedź konkretna, z nazwą narzędzia albo decyzji, jest sygnałem przeniesienia wiedzy. Metaanaliza Alligera wskazuje, że ten typ reakcji lepiej przewiduje naukę niż zadowolenie.

Zakaz: nie zastępuj tego pytania skalą „na ile przydatne było wydarzenie”. Skala daje kolejną średnią, a pytanie otwarte daje listę działań, którą sprawdzisz po miesiącu.

2. Odsetek odpowiedzi

Liczba odpowiedzi i jej udział w liczbie uczestników stoją w raporcie tuż obok wyniku. NPS 60 z 40 ankiet przy 500 osobach na sali opisuje 8 procent uczestników. Gdy odsetek jest niski, zadzwoń do kilku osób, które nie odpowiedziały, i zadaj im te same pytania.

Zakaz: nie porównuj wyników dwóch edycji, gdy liczba odpowiedzi różni się kilkukrotnie. Różnica wyniku może wtedy wynikać z tego, kto odpowiedział, bez związku ze zmianami w programie.

3. Rozkład ocen

Dwa wydarzenia z NPS 40 z przykładu wyżej wymagają innych decyzji, a różnicę między nimi widać dopiero w rozkładzie. Przy 15 procentach krytyków szukasz tego, co ich zawiodło, a przy 50 procentach pasywnych szukasz powodu, dla którego mało kto wyszedł poruszony. Rozbij wynik też według grup: nowi i powracający uczestnicy, klienci i partnerzy, dział sprzedaży i reszta firmy.

Zakaz: nie raportuj samej średniej ani samego NPS. Obie liczby ukrywają to, co w ankiecie najciekawsze: kto był rozczarowany i z jakiego powodu.

4. Pomiar po 30 dniach

Donald Kirkpatrick opisał na przełomie lat 1959 i 1960 cztery poziomy oceny szkoleń: reakcję, uczenie się, zachowanie i rezultaty. Ankieta w dniu wydarzenia zatrzymuje się na pierwszym z nich. Krótka ankieta po 30 dniach wraca do odpowiedzi z pytania o użyteczność i sprawdza, czy uczestnik zrobił to, co zadeklarował.

Zakaz: nie zamykaj raportu z wydarzenia w tygodniu, w którym się odbyło. Znasz wtedy reakcję, a o zmianie zachowania nie wiesz jeszcze nic.

5. Osobny wynik dla wystawców i partnerów

Na targach i konferencjach z częścią wystawienniczą uczestnik i wystawca oceniają dwa różne produkty. Raport UFI i Explori z 2017 roku, oparty na danych z 1040 targów w ponad 40 krajach, podał średni NPS wystawców na poziomie minus 17, a dodatni wynik miała tylko co czwarta impreza. Targi, które szkoliły wystawców, miały wynik wyższy o 23 punkty.

Zakaz: nie łącz ocen uczestników i wystawców w jedną liczbę. Zadowolona widownia może współistnieć z wystawcami, którzy nie wrócą w przyszłym roku.

Masz raport z ostatniego wydarzenia i nie wiesz, co z niego wynika? Umów konsultację 1:1 i przeczytajmy wyniki razem.

Sygnał ostrzegawczy w wynikach

Najprostszy test: zestaw NPS z odpowiedziami na pytanie o użyteczność. Wysoki wynik i ogólniki w rodzaju „ciekawe wystąpienia” albo „dobra organizacja” oznaczają, że wydarzenie było przyjemne, a uczestnicy nie wiedzą, co z nim zrobić. W takim raporcie zadowolenie jest wysokie, a efekt nieznany.

Odwrotna sytuacja też się zdarza. Średni NPS i kilkadziesiąt konkretnych deklaracji, na przykład zmiana procesu ofertowania albo umówione spotkanie z partnerem, opisują wydarzenie, które pracuje mimo przeciętnej oceny. O tym, jak zaplanować kontakt z uczestnikami po zamknięciu sali, pisałem w tekście o obsłudze posprzedażowej po evencie.

Jak ułożyć ankietę po wydarzeniu

Pięć pytań wystarczy, a z mojego doświadczenia każde kolejne widać w spadku odsetka odpowiedzi. Moja kolejność: NPS, jedno pytanie o najmocniejszy punkt programu, jedno o najsłabszy, pytanie o zastosowanie w pracy i pytanie o temat na następną edycję. Ankietę wysyłam w ciągu 24 godzin, póki uczestnik pamięta też poranne wystąpienia.

Pytania o catering, hotel i nagłośnienie zostaw dla zespołu produkcji w osobnym formularzu. Takie dane są potrzebne, ale w raporcie dla zarządu mieszają ocenę logistyki z oceną efektu. Szerzej o całym systemie pomiaru piszę w tekście o ewaluacji eventu firmowego, a o tym, dlaczego zrozumienie tematu nie oznacza jeszcze zmiany, w artykule wiedza nie jest rezultatem eventu.

Następnym razem, gdy w raporcie zobaczysz NPS 60, zapytaj, ilu uczestników zrobiło po wydarzeniu coś, czego wcześniej nie robiło. Dopiero ta liczba mówi, czy event zadziałał.

Najczęstsze pytania o NPS po evencie

Jaki NPS po evencie jest dobry?

Nie ma jednego progu dla wszystkich wydarzeń. Wynik dodatni oznacza więcej promotorów niż krytyków, a wśród wystawców targowych jest rzadkością: w raporcie UFI i Explori z 2017 roku miała go co czwarta impreza. Porównuj wynik z własnymi poprzednimi edycjami przy podobnej liczbie odpowiedzi.

Jak obliczyć NPS?

Od procentu ocen 9 i 10 odejmij procent ocen od 0 do 6. Przykładowo 55 procent promotorów i 15 procent krytyków daje NPS 40.

Czym NPS różni się od ankiety satysfakcji?

Ankieta satysfakcji pyta o ocenę elementów wydarzenia, NPS o gotowość polecenia całości. Obie miary opisują reakcję uczestnika, czyli pierwszy poziom w modelu Kirkpatricka, i żadna z nich nie mierzy zmiany zachowania.

Kiedy wysłać ankietę po wydarzeniu?

Pytania o reakcję w ciągu 24 godzin, a krótkie pytanie o zastosowanie po około 30 dniach. Badanie Redelmeiera i Kahnemana z 1996 roku pokazało, że ocena z pamięci opiera się głównie na najsilniejszym momencie i zakończeniu, więc późna ankieta mówi niewiele o środku programu.

Czy NPS nadaje się do mierzenia ROI eventu?

Sam w sobie nie. NPS mierzy deklarację, a ROI wymaga danych o przychodach lub kosztach, dlatego Reichheld w 2021 roku zaproponował miarę opartą na przychodach od powracających klientów i z ich poleceń.

Źródła: Frederick F. Reichheld, „The One Number You Need to Grow”, Harvard Business Review, 2003; Timothy L. Keiningham, Bruce Cooil, Tor Wallin Andreassen, Lerzan Aksoy, „A Longitudinal Examination of Net Promoter and Firm Revenue Growth”, Journal of Marketing, 2007; Timothy L. Keiningham i in., „The value of different customer satisfaction and loyalty metrics in predicting customer retention, recommendation, and share-of-wallet”, Managing Service Quality, 2007; Fred Reichheld, Darci Darnell, Maureen Burns, „Net Promoter 3.0”, Harvard Business Review, 2021; George M. Alliger i in., „A meta-analysis of the relations among training criteria”, Personnel Psychology, 1997; Donald A. Redelmeier, Daniel Kahneman, „Patients' memories of painful medical treatments”, Pain, 1996; Donald L. Kirkpatrick, „Techniques for evaluating training programs”, 1959-1960; Explori, „What is a good post-event survey response rate?”, 2021; UFI, Explori, „Global Exhibitor Insights”, 2017.